Jeam|^od_warurikówlokalnych
Serwis znalezionych hasełOdnośniki
- Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
- go chodzili razem...
- Pacjent siada w wygodnym fotelu lub kładzie się na kanapce, prosimy go, aby zachowywał się biernie, nie usiłował pomóc w wprowadzaniu go w stan hipnozy, ani się...
- skiego, starożytnej idzie, że sam będę pomocny do wszystkiego dobrego...
- - Co robicie z ludźmi! - Rzuciła niebacznie przez ramię...
- - Czy pojawił się jakiś statek? Uśmiech Uno zniknął...
- zytywnych wynikĂłw, prawie wszyscy paczenia...
- W religiach, które utraciły moc wiary, bogowie stają się tylko figurami retorycznymi, ornamentami dla ludzkiej samotności lub obrazami zdobiącymi ściany...
- I tak, zaczynając od góry wykresu, efekt przedstawiał się następująco: połączenie cech stałości i ekstrawersji dawało (co oczywiste!) osobnika, którego...
- U nas som zdrowi w hałupie, niemoze ino Jagnieska Bartkowej Maryny...
- wartość oceniana pod jakimkolwiek względem (a więc np...
Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
"W tym wypadku mam na myśli zniszcze-
nie systemów, na których wykorzystanie Uczono podejmując podbój. Cha-
rakter form kontaktu zadecydował, choć niebezpośrednio, o następ-
nych formach realizacji.
W ten sposób dochodzę do kwestii eksploatacji, w której chciałbym wi-
139
Szkolenie oddziałów wojskowych złożonych z Afrykanów przebiegało nieco ina-
czej niż w Indiach i na dużo mniejszą skalę. Oto piątka dzielnych sierżantów ze
Złotego Wybrzeża, świeżo po przeszkoleniu w Aldershot. Wcieleni do Royal Scots
Fusiliers ruszają z ekspedycją wojskową do Kumasi. Anglicy mogą polegać na ich
lojalności i odwadze. Jest rok 1895
dzieć podstawową formę realizacji w okresie kolonialnym. Narażając się
na posądzenie o igraszki słowne, chcę zwrócić uwagę, że eksploatacja to nie
tylko przywłaszczanie cudzej pracy, a więc sytuacja, w której jedna ze stron
w sposób zorganizowany zostaje pozbawiana przez drugą należnych jej
korzyści. Dla tego typu zjawisk będę używał bardzo bliskiego pojęcia^wyzys-
ku. Jest więc dla mnie oczywiste, że wyzysk, jako zjawisko ponadczasowe,
nie należał do struktury realizacji. Był naturalnie uwarunkowany klasowy-
mi czy klasowopodobnymi stosunkami społecznymi, wynikał z istniejących
w danym miejscu i czasie stosunków produkcji, ale egzystował niezależnie
od ekspansji. Eksploatacja zaś była w moim przekonaniu czymś więcej niż
tylko formą organizowania wyzysku.
Eksploatacja była przede wszystkim zbiorem form gospodarowania
w^ obrębie systemu kolonialnego. Trudno oczywiście doszukać się rodza-
140
jów aktywności czy sposobów gospodarowania, które by nie były znane
w innym miejscu lub czasie. Nie zmienia tej opinii fakt ujawnienia się kapi-
talistycznego sposobu wytwarzania i właściwych mu stosunków między-
ludzkich. Od wielkiej własności i plantacji do kopalni i fabryki, wszystko
to istniało jeszcze przed ekspansją kolonialną. System kolonialny nie wytwo-
rzył specyficznej, tylko jemu właściwej formy aktywności gospodarczej
i systemu,,wyzysku.
""""W fazie kolonialnej następowała zmiana organizatora, a z utworzeniem
systemu kolonialnego uległy przeobrażeniu także cele ekspansji. Trudno
"przypuszczać, żeby sposoby działania mogły być w takiej sytuacji stabilne.
Rozbicie lokalnych systemów ekonomicznych stworzyło szansę dla roz-
przestrzenienia się europejskiego świata gospodarczego, choć w pierwszym
momencie nie miał on jeszcze możliwości jej wykorzystania. Formy reali-
zacji w fazie kolonialnej były niesłychanie różnorodne. Eksploatacja mu-
siała zatem posiadać jakieś cechy ogólniejsze. By się o tym przekonać, trze-
ba dokonać choćby pobieżnego przeglądu form aktywności, które nabie-
rały znaczenia w procesie powstawania systemu kolonialnego i przekształ-
cania się ekspansji.
Jak w każdej innej, także w kolonialnej fazie ekspansji można rozróżnić
aktywność gospodarczą pośrednią i bezpośrednią. Formy pośrednie, wyma-
gające istnienia samodzielnego lokalnego systemu ekonomicznego, wiąza-
ły się niewątpliwie z omawianym wcześniej uczestnictwem. Ujawniły się
jednak zasadnicze różnice. Podbój, a następnie powstanie systemu kolo-
nialnego zmieniało zasadniczo stosunki między stronami. Formy aktyw-
ności pośredniej wywodzące się z poprzedniej fazy ekspansji przechodziły
więc zasadniczą metamorfozę. Większość prowadziła do różnych form
aktywności bezpośredniej i zanikała w miarę rozprzestrzeniania się syste-
mu kolonialnego.
Proces ten trwał bardzo długo, w Azji ciągnął się prawie przez półtora
wieku»_W Afryce pierwsze objawy fazy kolonialnej można notować dopiero
poj.830j\jua proces przechodzenia.trwał zdecydowanie krócej. Wydaje się
wręcz, że formy aktywności pośredniej nie miały w Afryce wielkiego po-
wodzenia. Podbój przyszedł późno, gdy system kolonialny był już w zasa-
dzie uformowany, a nawet gotowy do następnego przekształcenia. Możli-
wości kontynuowania przedkolonialnych form realizacji utrzymywały się
w Afryce, cży na niektórych jej obszarach, dużo dłużej. Wydaje się nawet,
ze podbój wyprzedził znacznie proces rozkładu tych form. Aktywność bez-
141
pośrednia stała się natomiaj^dostatecaiie atrakcyjna
Systemu światowego.