wotnych interesów Białorusi31, ponawiając ją później kilkakrotnie...
Serwis znalezionych hasełOdnośniki
- Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
- Niemniej obawiałem się wyjść z lasu — choć skądinąd było oczywiste, że prędzej albo później wyjść muszę...
- WIANO WITEJ KINGI28Zaledwie trzynacie lat mia ksi Bolesaw, zwany pniej Wstydliwym, gdy panowie w jego imieniu rzdy sprawujcy, postanowili mu on...
- - A onirofilm?- Onirofilm w swej formie definitywnej pojawił się kilka lat później...
- - Nuria Monfort powiedziała mi, że pracownik kostnicy zadzwonił do wydawnictwa trzy dni później, kiedy ciało zostało już pogrzebane w zbiorowym grobie...
- później ponad siedemdziesiąt pięć tysięcy polskich żołnierzy oraz czterdzieści których „szare twarze tak różniły się barwą od twarzy...
- wiszącej u sufitu żarówki, jednak w kilka lat później już prawie wszystkie mieszkania w domach przy Stalowej korzystały z oświetlenia elektrycznego...
- to lady przeszoci, ktre utrwaliy si w psychice w dawnych i pnie-jszych latach i w pewnych okolicznociach ujawniaj si, utrudniajc namfunkcjonowanie...
- niałe deski), nie dziwiło jej, kiedy chwilę później kazano im przywrócić barakowi „daw- ny blask” (co polegało na zeskrobaniu gulaszu)...
- Pompejusz również, jak to później stało się wiadome, za radą całego otoczenia, postanowił stoczyć bitwę...
- Pomieszczenie, gdzie Bazyli znalazł ukrycie w parę chwil później, znajdowało się w magazynie...
Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
Z tego dnia teŜ pocho-
dził kolejny protest rządu białoruskiego, w którym sprzeciwiano się utworzeniu Sowieckiej
Białorusi32. Adresatem głosu sprzeciwu Białorusinów były teŜ Stany Zjednoczone Ameryki
Północnej33.
Rada NajwyŜsza BRL w opublikowanej 21 października deklaracji takŜe protesto-
wała przeciw „(...) podziałowi Ŝywego ciała Białorusi”. W dokumencie stwierdzano: „Pol-
skie społeczeństwo, przed dwoma zaledwie laty zjednoczone, winno zrozumieć, jaką
krzywdę wyrządza narodowi białoruskiemu takie rozerwanie na części i nie powinno
przyjmować roli rozbiorcy Białorusi. Kawał Białorusi na zachód od tej granicy zostaje
zagarnięty przez Polskę, oddaje się go pod zarząd całkowicie niekompetentnych w Ŝyciu
lokalnym, niepowołanych do tego ministerstw Państwa Polskiego, obsadza się go, tereny o
ludności białoruskiej z mniejszościami polską i Ŝydowską, wyłącznie przez urzędników
Polaków. Z tym lud białoruski nigdy się nie zgodzi. Odrębność bytu, kultury, mowy, oby-
czajów, deptanych przez posiadających władzę popleczników klas zamoŜnych, stworzy
irrydentę Ŝywiołową.
29 Ibidem, s. 835 i n. Memorandum rządu BRL z 12 VIII 1920 r. do Prezydium Konferencji Państw Bałtyckich w
Rydze z informacją o Białoruskiej Republice Ludowej.
30 Ibidem, ks. 2, s. 864-865. Nota Ludowej Rady BRL z 7 IX 1920 r. do ministra spraw zagranicznych i rządu
Rzeczypospolitej Polskiej z postulatem uznania niepodległości BRL (...)
31 Ibidem, s. 866. Nota protestacyjna Rady Ludowej BRL z 7 IX 1920 r. na Konferencję Pokojową w ParyŜu (...)
32 Ibidem, s. 868-869. Nota protestacyjna Rady BRL (...) na konferencję paryską z 7 IX 1920 r. przeciwko bolsze-
wickiej okupacji Białorusi i nagłego obwieszczenia [powstania – dop. M.O.] Sowieckiej Białorusi.
33 Ibidem, s. 869-870.
87
Próby zachowania integralności terytorialnej ziem białoruskich w latach 1918-1921…
¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯ ¯
Na zachód od tej granicy tworzy się jakaś »Białoruś«, Białoruś teoretyczna, uzna-
wana tylko zasadniczo, bez granic wschodnich, bez prawa własnej suwerenności, rozpatry-
wana jako część integralna Rosyjskiej Socjalistycznej Federacyjnej Sowieckiej Republiki,
Białoruś o ustroju, jakim ją raczą obdarzyć samodzierŜce moskiewscy. I przeciw temu
oddaniu lwiej części Białorusi na łup moskiewski protestuje naród białoruski, który z Mo-
skwą od wieków krwawą prowadzi walkę o swój Ŝywot.
Warunki preliminarzy pokojowych są przeto całkowicie aneksjonistyczne i pokój na
nich osnuty innych cech nie nabierze”34.
W połowie grudnia 1920 r. rząd W. Łastowkiego wystosował teŜ dwa memoranda
do Ligi Narodów do Genewy, w których drobiazgowo wyjaśniano etniczny i historyczny
charakter ziem białoruskich35.
Nie miało to wpływu na decyzje, jakie zapadały w Rydze. Ostatecznie 18 marca
1921 r. pokój między Polską a Rosją został podpisany, sankcjonując podział ziem białoru-
skich. Rząd Białoruskiej Republiki Ludowej w wydanym 25 marca 1921 r. oświadczeniu
zatytułowanym „Całemu cywilizowanemu światu” m.in. stwierdzał:
„1) Pokój, który rozrywa na części Ŝywy organizm Białorusi nigdy nie zostanie
uznany przez naród białoruski.
2) Przeciwko gwałtowi i zniewoleniu naród białoruski walczył i będzie walczył do
końca za swoją niepodległość i niepodzielność”36.
Taki ton deklaracji białoruskiego rządu emigracyjnego nie zapowiadał przejścia do
porządku dziennego nad sprawą podziału Białorusi. Brak akceptacji dla podjętych w Rydze
decyzji przez kolejne lata czynił północno-wschodnią część II Rzeczypospolitej ogniskiem
antypaństwowych wystąpień i niepokojów. Nic dziwnego, Ŝe ci, którzy pamiętali przebłysk
białoruskiej państwowości w 1918 r., z niecierpliwością oczekiwali ponownego przetaso-
wania na mapie politycznej Europy.
34 Ibidem, s. 921-922. Deklaracja Rady NajwyŜszej BRL z 21 X 1920 r.
35 Ibidem, s. 975-983. (Memorandum przekazano 16 XII 1920 r. Lidze Narodów w Genewie przez delegację BRL
w sprawie zajęcia przez Polskę ziem zachodniobiałoruskich); Ibidem, s. 986-991 (Memorandum dotyczące stano-
wiska Białorusi, przekazane 18 XII 1920 r. Lidze Narodów w Genewie przez delegację BRL).
36 Ibidem, s. 1058-1059. „Całemu cywilizowanemu światu”. Protest rządu BRL z 25 III 1921 r. w sprawie podpi-
sania traktatu pokojowego między Polską a Rosją 18 III 1921 r. w Rydze.
WYZWOLENIE CZY OKUPACJA?
STOSUNEK SPOŁECZNOŚCI ZAMIESZKUJĄCYCH
POGRANICZE POLSKO-LITEWSKO-BIAŁORUSKIE
DO ZMIENIAJĄCYCH SIĘ W XX WIEKU
SYSTEMÓW PAŃSTWOWYCH
Białystok 2006
Mi
M ch
c ał
a G
ał
a ęd
ę ek
e
(G
( dańsk
s )
k
Ocen
e a
a d
zi
z ał
a al
a noś
o ci bi
b ał
a or
o uskich organizacjij
pol
o ityc
y zny
n c
y h w
ś
wi
w etle
e t
aj
a ny
n c
y h r
apor
o tów
w
pol
o skich s
truktur r
ząd
ą owy
w ch n
a
a Li
L twi
w e Ś
rod
o kowe
w j
W wyniku akcji rozpoczętej 8 października 1920 r. przez gen. Lucjana śeligow-
skiego podległe mu oddziały zajęły Wileńszczyznę, a śeligowski powołał formalnie nieza-
leŜne państwo, nadając mu nazwę Litwy Środkowej. Do końca 1920 r. rząd polski uzyskał
polityczny wpływ na władze wileńskie. Bezpośrednio odpowiedzialne za implementację
dyrektyw polskiego rządu na Litwie Środkowej były struktury Ministerstwa Spraw Zagra-
nicznych [dalej: MSZ]. W Wilnie urzędował od grudnia 1920 r. Delegat Rządu RP [dalej:
Delegat]1. Funkcję tę sprawował do czerwca 1921 r. Władysław Raczkiewicz, kiedy to jego
obowiązki przejął dotychczasowy radca Działu Politycznego Delegatury, płk Andrzej Tu-
palski2, pozostając w tej roli do lutego 1922 r., gdy przybył do Wilna ostatni przedstawiciel
polskiego rządu na Litwę Środkową, Władysław Sołtan.
Delegat był podporządkowany warszawskiemu MSZ, w którym utworzono Biuro
Spraw Litwy, komórkę specjalnie wyodrębnioną z ogólnych struktur urzędu dla spójnego
załatwiania całokształtu spraw związanych z Litwą Środkową oraz kwestii z nimi związa-
nych. Kierował nią Michał Stanisław Kossakowski3. Pełnomocnictwa Delegata udzielone
mu w piśmie z 31 grudnia 1921 r. przez Ministra Spraw Zagranicznych, a przedstawione i