Co mówi nazwa? Najgłębsze korzenie słowa reportaż tkwią w łacinie, w której przedrostek re- oznaczał 'na nowo, cofając się', zaś czasownik porlare - 'nosić'...
Serwis znalezionych hasełOdnośniki
- Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
- Ogniem i mieczem - Tom I Rozdzial VI- Mości książę - odparł Bychowiec - łaska to wysoka waszej książęcej mości, że mogąc rozkazać, na moją wolę to zdajesz, której łaski nie...
- Być może, iż tu właśnie odkryjemy jeszcze dziedzinę naszego wynalazku, dziedzinę, w której zdobyć się możemy jeszcze na oryginalność, naprzykład [!] jako parodyści...
- Przepis ten ma na względzie umowę, w której jedna strona — nazywana w literaturze przyrzekającym lub gwarantem — przyrzeka drugiej stronie — nazywanej w doktrynie...
- uśmierzyć bizony, gdy klatki przez dłuższy czas pozostaną odkryte?Tymczasem orszak zbliżył się do pierwszej klatki, przy której trzymało...
- Zaistnienie filozofii jako dziedziny kultury narodowej, w której nacja wyra|a swój [wiatopogld, byBo mo|liwe, pojawiB si bowiem system okre[lonych poj i metod
- zwierzchnika; utwierdzając nadanie panującego swym konsensem i pieczęcią repre-zentował on instytucję, której potrzeby i uprawnienia odróżniano od potrzeb...
- Plantagenetowie – dynastia angielska, ktĂłrej panowanie (XII–XV w...
- system funkcyjnyków zgodnie z przyjętymi założeniami in-terwałowymi tworzy -> skalę muzyczną, na której opiera się muzyka danego środowiska kulturowego w danym...
- dÂłuÂższy czas, aÂż los przywiĂłdÂł nas na pewnÂą piĂŞknÂą wyspĂŞ, na ktĂłrej rosÂły kĂŞpy drzew uginajÂących siĂŞ pod ciĂŞÂżarem dojrzaÂłych owocĂłw, gdzie unosiÂł...
- RÓWNOWAGAZwykle o przejrzystym świetle mówi się w pewnych kategoriach - pustki i przejrzystości lub otwartości i świetlistości...
Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
Z połączenia tych elementów powstało łacińskie reportare o sensie dwojakim: 'odnosić, donosić; oddać' i 'zawiadamiać'. Do polszczyzny nazwa reportaż w znaczeniu dzisiejszym trafiła za pośrednic-twem jeżyka francuskiego (fr. reportage) w latach 20./30. XX w., choć już w latach 70. XIX w. zapożyczylis'my z angielskiego określenie reporter oznaczające dziennikarza, kogoś, kto zbiera informacje o ludziach i zdarzeniach, aby przedstawić je czytelnikom lub widzom jakby na nowo, pozwalając im cofnąć się w czasie i poczuć s'wiadkami tego, co zaszło. Teksty o charakterze reportażowym powstawały już w starożytności [zob. Wańkowicz 1974, 24], ale dopiero wiek XIX wprowadził pojęcie reportażu do ogólnej świadomości gatunkowej twórców i czytelników. Pierwotnie uwaga reportera skupiała się na zdarzeniach sensacyjnych, aferach i skandalach, co nie przysparzało mu dobrej sławy. Współcześnie jest to tylko jeden z nurtów zainteresowań reportera (główny - w pracy reportera prasy brukowej). [Obce odpowiedniki nazwy polskiej: ang. reportage, fr. reportage, niem. Reportage, roś. oćerk i reportaż.}
Co mówią słowniki i poradniki?5 Reportaż to gatunek publicystyczno-literacki, zaliczany do literatury faktu. Do tradycyjnie przypisywanych mu cech należą:
• plastyczność, żywość opisu;
• autentyzm;
• aktualnos'ć;
• dokumentaryzm;
• rola autora jako obserwatora, uczestnika lub rekonstruktora zdarzeń;
• subiektywizm; obiektywizm;
• funkcja sprawozdawcza, wyjaśniająco-perswazyjna i estetyczna;
• swoboda kompozycji i stylu; styl artystyczny.
5 Por.: Bernacki Marek, Pawlus Marta (2000), "Reportaż", [w:] tychże, Słownik gatunków literackich, wyd. III. Bielsko-Biala: PPU "PARK", s. 611-615. Kąkolewski Krzysztof
222
GATUNKI WYPOWIEDZI w ANALIZIE STYLISTYCZNEJ
Klasycy polskiego reportażu: Arkady Fiedler Kanada pachnąca żywicą (1937); Ksawery Pruszyński W czerwonej Hiszpanii (1937); Melchior Wańkowicz Na tropach Smętka (1936), Bitwa o Monte Cassino (L 1-3, 1945-1947), trylogia W ślady Kolumba (1967-1969); Krzysztof Kakolewski 22 historie, które napisalo życie (1967), Co u pana słychać? (1975); Hanna Krall Zdążyć przed Panem Bogiem (1977); Ryszard Kapuściński Cesarz (1978), Imperium (1993)6.
9.1. Wprowadzenie
Dążenie do poznawania i głębszego przeżywania świata w procesie tworzenia (a także odbioru) reportażu jest wyjściem poza poszukiwanie odpowiedzi na faktograficzne pytania sprawozdawcy: kto? co? gdzie? i kiedy? - w kierunku odpowiedzi na pytania podstawowe dla jednostki refleksyjnej i współodczuwającej: jak? i dlaczego? Dla sytuacji komunikacyjnej reportażu istotne jest zatem porozumienie miedzy nadawcą i odbiorcą komunikatu w tym zakresie, jaki wyznacza owych sześć pytań. Zarówno bowiem reporter, "aktywny świadek poszukujący prawdy i opowiadający się za prawdą" [Miller 2001, s. 1], jak i czytelnik, widz czy słuchacz, pragnący świadectwa tejże prawdy, zadają te pytania sobie i innym w dążeniu do rozwikłania i przeżycia tajemnicy świata.
(1993), "Reportaż", [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku. Wrocław...: Ossolineum, s. 930-935. Niedzielski Czesław (1985), "Reportaż", [w:] Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny, t. II. Warszawa: PWN, s. 280-282. Sławiński Janusz (1988), "Reportaż", [w:] Slownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, wyd. II popr. Wrocław: Ossolineum, 431-432. Wolny Kazimierz (1996a), Reportaż -jak go napisać? Poradnik dla słuchaczy studiów dziennikarskich. Rzeszów: Wydawnictwo Oświatowe FOSZE.
6 Podajemy tylko wybrane przykłady książkowych publikacji reportażowych - lista nazwisk i tytułów może być wydłużana. Tu kryterium wyboru była powtarzalność wymienionych nazwisk i tytułów w opracowaniach słownikowych i poradnikowych, zob. przypis 1. Odsyłamy też do innych prac: wybitne nazwiska reportażu światowego wymienia Ryszard Kapuściński w Lapidarium Ul [Kapuściński 2000a, s. 397-398], a nie doceniane jeszcze nazwiska polskich pisarzy-reportażystów - w Lapidarium IV [Kapuściński 2000a, s. 102]. [Zob. też Wańkowicz 1974, Karafka La Fontaine'a, t. I, cz. I].
Reportaż - uobecnienie prawdy o człowieku...
223
9.2. Nadawca reportażu
Postać nadawcy w reportażu rozbija się zwykle w tekście na różne głosy i spojrzenia:
a) głos reportera - narratora - mówiącego o tym, co widzi i słyszy (monolog trzecioosobowy) oraz reportera - bohatera i reportera - komentatora - mówiącego o tym, co sam czuje i myśli (narracja pierwszoosobo-wa i trzecioosobowy komentarz);