" Rawls posługuje się terminem doktryna dla określenia nadrzędnych, rozległych, ogólnych, całościowych (comprehensive) poglądów wszelkiego rodzaju, a...
Serwis znalezionych hasełOdnośniki
- Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
- ¦ Podstawowe terminyzmienna dyskretna 73 zmienna kontrolna 72 zmienna niezależna 71 zmienna zależna 71 związek 74 związek dodatni 75 związek pozorny 72...
- Od strony ulicy prawie wszystkie bary oraz mniejsze sklepy zamiast ścian miały różnego rodzaju żaluzje, które usuwano całkowicie lub rolowano na czas otwarcia...
- Tak wiÄ™c nie można też ustalić, czy pewne rodzaje literackie uksztaÅ‚towaÅ‚y siÄ™ raczej pod naciskiem zjawisk realnych, czy raczej — norm kulturowych jako...
- Program komputerowy jest sekwencją rozkazów, które muszą być wykonane w określonym porządku, zaś wynik działania rozkazu często zależy od wyniku...
- b) dokonaæ wyboru i rozpoznania miejsca zasadzki,c) okreœliæ czas rozpoczêcia, przebiegu i zakoñczenia zasadzki,d) wyznaczyæ i przygotowaæ sprzêt oraz...
- Kto wie, jak działa na proste katolickie umysły eksponowana w mediach świetność beatyfikacji i kanonizacji, jak bardzo wyraża się w kanonizacjach określona...
- Gdyby tego rodzaju wydarzenie zaszło pierwszej nocy, zaraz pomyślałbym o zmarłych mnichach, lecz teraz najgorszego gotów byłem spodziewać się po...
- 5) przestrzegaæ tajemnicy okreœlonej w odrêbnych przepisach,6) przestrzegaæ w zak³adzie pracy zasad wspó³¿ycia spo³ecznego...
- Warunkiem osiągnięcia wymagań określonych w podstawie programowej jest zapewnienie uczniom kontaktu z autentycznym językiem poprzez stały dostęp do...
- po zaakceptowaniu niniejszej licencji uzyskuje określone prawa Pewne produkty programowe firmy Symantec wykorzystują do użytkowania Oprogramowania...
Smutek to uczucie, jak gdyby się tonęło, jak gdyby grzebano cię w ziemi.
Pojęcie idea odnosić się może do elementów dowolnej rozległej doktryny lub teorii politycznej. W Prawie ludów tłumacz używa pojęcia nadrzędne doktryny, zaś w Liberalizmie politycznym jest mowa o rozległych doktrynach. Szahaj posługuje się pojęciem całościowej doktryny - zob. A. Szahaj, Jednostka czy wspólnota?, s. 55-56 (przypis 3).
2" Zob. J. Rawls, The Priority of Rights and Ideas of the Good, „Philosophy and Public Affairs" 1988, nr 17, przedruk w: tenże, Collected Papers, s. 459.
2^ Tenże, Liberalizm polityczny, s. 293.
" Tamże.
88
wodawcami. „Dyspozycja obywateli do postrzegania siebie jako idealnych
ustawodawców i odtrącania takich urzędników państwowych i kandydatów na
urzędy, którzy łamią zasady publicznego rozumu, jeśli jest szczera i rozpowszechniona, staje się jednym z politycznych i społecznych korzeni demokracji i jest niezbędna do zachowania jej siły i żywotności"35 - mówi Rawls. Obywatele wspierający ideę publicznego rozumu robią wszystko, by przywiązać do niej urzędników państwowych, urzędnicy państwowi zaś starają się przywiązać do
niej obywateli.
Rawls dokonuje rozróżnienia między tym, jak idea rozumu publicznego stosuje się do zwykłych obywateli i jak stosuje się do funkcjonariuszy władzy państwowej - ustawodawców zabierających głos w parlamencie, przedstawicieli rządu w publicznych działaniach i wypowiedziach, sędziów (zwłaszcza sądu
najwyższego) podczas wykonywania swojej pracy. Rozum publiczny stosuje się
w dyskusjach na forum publicznym, a - zdaniem Rawlsa - „Forum to można
podzielić na trzy części: dyskurs sędziów w podejmowaniu decyzji, zwłaszcza
sędziów sądu najwyższego; dyskurs wyższych urzędników, szczególnie członków rządu i ustawodawców; a także dyskurs kandydatów na urzędy publiczne i osób prowadzących ich kampanie, zwłaszcza w wystąpieniach publicznych, na
platformach partyjnych i w oświadczeniach politycznych"36. Ten trzyczęściowy
podział jest potrzebny, ponieważ rozum publiczny nie jest, zdaniem Rawlsa,
homogeniczny. Najbardziej ściśle idea publicznego rozumu stosuje się do sędziów. Sędziowie muszą wyjaśniać i uzasadniać swoje decyzje jako oparte na rozumieniu konstytucji, ustaw i precedensów37. Natomiast niektóre działania
legislatywy i egzekutywy nie muszą być uzasadniane w ten sposób. Sprawia to,
że sądowi przypada szczególna rola w państwie liberalno-demokratycznym -
jest on wzorcowym przykładem działania publicznego rozumu38.
Rawls podkreśla, że zaproponowana przez niego w ramach filozofii polityki
idea rozumności nie jest ideą epistemologiczną, choć zawiera epistemologiczne
elementy. Rozumność jest składnikiem politycznego ideału dobrze urządzonego
społeczeństwa konstytucyjnego i demokratycznej koncepcji obywatelstwa w demokracji konstytucyjnej39. „Treść i forma tej idei - sposób, w jaki jest rozumiana przez obywateli i w jaki wpływa na interpretację ich stosunków politycznych
- przynależą do samej idei demokracji. Dzieje się tak dlatego, że główną wła
ściwością demokracji jest fakt rozsądnego pluralizmu - fakt wielości sprzecz-
35 Tamże, s. 193.
36 Tamże, s. 190.
37 Szeroko rozwinął tę kwestię Stephen Macedo. którego poglądy omówione zostaną w ostatnim rozdziale.
38 J. Rawls, Liberalizm polityczny, s. 297.
39 Tenże, Prawo ludów, s. 193.
91
rozumu musi być zawsze wolny i tylko taki użytek może doprowadzić do urzeczywistnienia się Oświecenia wśród ludzi; natomiast prywatny użytek (Privat-gebrauch) może być często bardzo ograniczony, a mimo to nie stanowić jakiejś
szczególnej przeszkody dla postępu Oświecenia. Mówiąc o publicznym użytku
ze swego rozumu, mam na myśli taki jego użytek, jaki ktoś jako uczony czyni ze